Câu hỏi “du học Mỹ làm thêm được không” xuất hiện trong gần như mọi buổi tư vấn, vì nhiều gia đình muốn con tự trang trải một phần chi phí. Câu trả lời ngắn gọn: có, nhưng bị giới hạn rất chặt. Sinh viên F-1 không thể đi làm tự do như ở nhiều nước khác, và vi phạm quy định có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho tình trạng cư trú. Bài này trả lời các câu hỏi phổ biến theo dạng hỏi đáp để bạn nắm đúng điều cơ bản.
Quy định nhập cư có thể thay đổi và áp dụng khác nhau tùy trường hợp. Nội dung dưới đây mang tính thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý. Hãy luôn hỏi văn phòng sinh viên quốc tế (DSO) của trường trước khi nhận bất kỳ công việc nào.
Sinh viên F-1 được làm những loại việc nào?
Về nguyên tắc, các dạng làm việc hợp lệ gồm:
- Làm việc trong khuôn viên trường (on-campus employment)
- CPT (Curricular Practical Training): thực tập là một phần chương trình học
- OPT (Optional Practical Training): làm việc liên quan ngành học trong hoặc sau khi học
- Một số trường hợp ngoại lệ do khó khăn kinh tế nghiêm trọng hoặc chương trình đặc biệt, cần xét duyệt
Tất cả đều có điều kiện. Làm việc ngoài các dạng này mà không có ủy quyền được xem là vi phạm.
Làm việc trong khuôn viên trường có giới hạn gì?
Việc làm trong khuôn viên (thư viện, nhà ăn, văn phòng khoa, trợ giảng, trợ lý nghiên cứu.) thường là hình thức đơn giản nhất. Quy định chung là:
- Trong thời gian học, giới hạn số giờ mỗi tuần (thường được hiểu là không quá 20 giờ).
- Trong kỳ nghỉ chính thức, có thể được làm nhiều giờ hơn nếu bạn dự định tiếp tục học kỳ sau.
- Thường phải đã nhập học và đang duy trì tình trạng hợp lệ.
Một số công việc nhìn như “trong trường” nhưng do công ty bên ngoài thuê (ví dụ nhà cung cấp dịch vụ độc lập) có thể không được tính là việc trong khuôn viên theo quy định. Hãy hỏi DSO để chắc chắn.
Thu nhập từ việc làm thêm có đủ trang trải không?
Thông thường thu nhập từ việc làm trong trường giúp bù một phần chi phí sinh hoạt, hiếm khi đủ chi trả học phí hay toàn bộ cuộc sống. Vị trí và số giờ cũng hạn chế, đôi khi cạnh tranh. Vì vậy, đừng lập kế hoạch tài chính dựa vào giả định làm thêm sẽ lo được các khoản chính. Hãy xem chi phí du học Mỹ một năm và chứng minh tài chính đủ ngay từ đầu.
CPT là gì và khi nào dùng được?
CPT cho phép sinh viên làm việc theo chương trình học, ví dụ thực tập bắt buộc, môn học có thực hành, hoặc chương trình co-op. Một vài điểm cần biết:
- Cần được trường phê duyệt và ghi trên I-20 trước khi bắt đầu làm.
- Thường yêu cầu đã học đủ một thời gian nhất định (thường là một năm học), trừ chương trình sau đại học có yêu cầu thực tập từ đầu.
- Công việc phải liên quan ngành học.
- Dùng CPT toàn thời gian quá lâu có thể ảnh hưởng đến khả năng xin OPT.
OPT trong khi đang học có được không?
Có thể, nhưng thời gian OPT là có giới hạn tổng. Dùng OPT trong khi học có thể trừ vào thời gian OPT sau tốt nghiệp. Vì vậy, nhiều sinh viên để dành OPT cho sau khi tốt nghiệp. Chi tiết OPT và STEM OPT có trong bài ngành STEM và cơ hội OPT.
Làm thêm ngoài trường (quán ăn, giao hàng, dạy kèm) có được không?
Nói chung, không được nếu không có ủy quyền hợp lệ. Nhiều công việc nghe có vẻ vô hại, như làm quán ăn trả tiền mặt, nhận ship, dạy kèm riêng, bán hàng trực tuyến cho khách Mỹ hay làm freelance, vẫn có thể bị xem là làm việc trái phép. Hậu quả có thể gồm:
- Mất tình trạng F-1 hợp lệ
- Khó khăn khi xin OPT, gia hạn hoặc visa sau này
- Có thể bị yêu cầu rời nước Mỹ
- Ảnh hưởng đến các đơn xin nhập cư tương lai
Đừng tin những lời như “ai cũng làm, không sao” hay “trả tiền mặt thì không ai biết”. Rủi ro thuộc về bạn, không phải người thuê.
Làm việc trực tuyến cho công ty nước ngoài thì sao?
Đây là vùng xám khiến nhiều bạn bối rối. Quy định cụ thể phụ thuộc vào loại công việc, địa điểm làm việc và bản chất mối quan hệ lao động. Vì có thể bị coi là làm việc không được ủy quyền trong lúc đang ở Mỹ, bạn không nên tự suy đoán. Hãy hỏi DSO hoặc luật sư nhập cư có chứng chỉ hành nghề trước khi nhận.
Có cần mã số an sinh xã hội (SSN) không?
Nếu có việc làm hợp lệ, bạn thường cần SSN để nhận lương và khai thuế. Thủ tục xin SSN có quy định riêng, và bạn chỉ nên xin khi có đủ điều kiện, thường cần thư xác nhận việc làm từ trường hoặc nhà tuyển dụng. Tránh các dịch vụ hứa làm SSN nhanh qua trung gian.
Thuế khi làm thêm
Có thu nhập hợp lệ thường kéo theo nghĩa vụ khai thuế ở Mỹ, kể cả sinh viên quốc tế. Quy định thuế cho người không cư trú khá riêng. Hãy hỏi văn phòng quốc tế hoặc chuyên gia thuế được cấp phép, thay vì dựa vào lời khuyên bạn bè.
Nên làm gì để giảm áp lực tài chính ngoài làm thêm?
- Tìm học bổng ngay từ khi nộp đơn. Xem cách xin học bổng du học Mỹ.
- Chọn trường và khu vực có chi phí hợp lý
- Cân nhắc con đường community college rồi chuyển tiếp
- Xin vị trí trợ giảng, trợ lý nghiên cứu hoặc việc trong trường khi đủ điều kiện
- Lập ngân sách kỹ và có quỹ dự phòng
Câu hỏi thường gặp thêm
Năm đầu tiên có được làm thêm không?
Việc làm trong khuôn viên thường được phép sau khi bạn nhập học và duy trì tình trạng hợp lệ, nhưng quy định chi tiết nên được xác nhận với DSO. CPT thường không áp dụng ngay năm đầu.
Tôi có thể làm nhiều việc trong trường cùng lúc không?
Tổng giờ làm trong khuôn viên vẫn bị giới hạn, kể cả khi bạn có nhiều công việc.
Nếu lỡ làm việc không hợp lệ thì sao?
Hãy ngừng ngay và liên hệ DSO hoặc luật sư nhập cư để được tư vấn trường hợp của bạn. Đừng che giấu hoặc tự khai không chính xác.
Chi phí du học Mỹ một năm gồm những khoản nào?
Kết luận
Sinh viên F-1 có thể làm việc trong khuôn viên với giới hạn giờ, và có thể thực tập qua CPT hoặc OPT khi đủ điều kiện, nhưng làm việc ngoài các hình thức đó mà không được ủy quyền là rủi ro nghiêm trọng. Hãy xem làm thêm là nguồn hỗ trợ nhỏ chứ không phải kế hoạch tài chính chính, và luôn hỏi DSO trước khi nhận việc.